WOII; Bevrijding van Ommen

04/09/2019

Ommen op 11 april 1945 bevrijd

Na een bezetting van vijf jaar wordt Ommen op 11 april 1945 bevrijd van het juk van de Nazi’s. Het zijn de soldaten van het Canadese leger die voor Ommen en omgeving en ook hete noorden van Nederland een einde maken aan de Tweede Wereldoorlog. Dit Canadese Cavalerie Verkennings Regiment was in velen delen van het vasteland van Europa, ook in deze regio, actief. Al eerder waren Vriezenveen, Den Ham ook Nijverdal bevrijd. Op 6 april 1945 bevinden zich de soldaten van de XII Manitoba Draagoons zich voor het eerst binnen de gemeentegrens van Ommen. De brug over de Regge in de buurtschap Nieuwebrug is door de bezetter opgeblazen en Ommen kan slechts bereikt worden via de in tact zijnde brug over de rivier de Regge in Archem. De Duitsers zijn kennelijk deze vergeten.

Staghound

De bossen onder Eerde worden als eerste verkend. Op 6 april 1945, met de bevrijding voor Ommen in zicht, sneuvelen twee Canadese soldaten. Terwijl ze met hun gepantserde verkenningswagen, een Staghound, de omgeving van Ommen verkennen worden luitenant George Thomas Wilson en trooper Gerald Wilfred Soanes door een vijandelijke Panzerfaust dodelijk getroffen op de Stationsweg. De overige inzittenden van de Staghound, de schutter Trooper D. D. Montgomery raken gewond en ook de beide overige bemanningsleden bestuurder Trooper John E. Harkins en de boegschutter en tevens tweede bestuurder Trooper H.B. Loker worden door Duitse militairen krijgsgevangen gemaakt. De Staghound blijft nutteloos staan.

Dit fatale moment is voor de Canadezen aanleiding zich voor even terug te trekken. Om de kennelijk nog aanwezige Duitse soldaten verder te verjagen worden op 10 april 1945 tussen Lemele en Archem de geweerlopen volop gericht op het centrum van Ommen. Twee medeburgers van Ommen, Herman van Aalderen en Johannes Makkinga, hebben deze aanval met de dood moeten bekopen.

Dan de volgende dag trekt het Canadese leger de “Black Watch” verder op met in hun kielzog een bulldozer en tanks. De eerste om de door de Duitsers opgeblazen bomen op de Stationsweg op te ruimen en de tanks om zonodig vuursteun te geven.

Vechtbrug

Door de geringe schade aan de Vechtbrug kost het de Canadese patrouille weinig moeite om Ommen binnen te komen. Het verzet is niet meer dan enkele Duitse soldaten die zich in Ommen bevinden. De rest van het Duitse leger is dan al op de vlucht geslagen. Vervolgens trekt de hoofdmacht van het Canadese leger de “Black Watch” richting Ommen. Vervolgens trekt de hoofdmacht van het Canadese leger de “Black Watch” de Vechtbrug over en patrouilleert de kom van Ommen. Het is nog vroeg in de morgen als op woensdag 11 april 1945 Ommen veilig en vrij van de vijand wordt verklaard. De andere compagnieën volgen en trekken ook meteen de brug over in de opmars naar het noorden. Na vijf jaar onderdrukking kan door de Ommenaren voor het eerst weer de Nederlandse driekleur voor de dag gehaald. De vlaggen wapperen dan ook op onder andere het gemeentehuis en op andere gebouwen. Ommen is na vijf jaar bezetting bevrijd!

XII Mantitoba Draagoons

De Canadese militairen van de XII Manitoba Dragoons leverden het grootse aandeel in de bevrijding van Ommen. Helaas moesten tijdens een schermutseling met de Duitse vijand twee Canadese militairen het leven laten in Ommen. Dat gebeurde op 6 april 1945. Op de Stationsweg, ter hoogte van waar toen bakker Hengelaar was gevestigd, werd een Staghound door een vijandelijke Pantzerfaust getroffen, waarbij de inzittenden George Thomas Wilson en Gerald Wilfred Soanes werden gedood.

Plaquette

Een plaquette aan de muur van het benzinetankstation Cents aan de Stationsweg in Ommen houdt dit afschuwelijk moment in herinnering:

 

Ter nagedachtenis.

Op deze plaats sneuvelden voor de bevrijding van Ommen de 6e april 1945

Lieutenant George Thomas Wilson, 24 jaar en

Trooper Gerald Wilfred Soanes, 22 jaar

Leden van het D Squadron van het 18th Armoured Car Regiment (XII Manitoba Dragoons) Royal Canadian Armoured Corps

 

Deze plaquette is geplaatst op 6 april 1990 door initiatiefnemer De Darde Klokke uit Ommen en bevat tevens een Engelse versie van de tekst.

Beide militairen zijn begraven op de Canadese begraafplaats in Holten. Wat we verder weten van de twee gesneuvelde soldaten is dat Luitenant George Thomas Wilson (24) afkomstig was uit Winnipeg Manitoba Canada en was ten tijde van zijn overlijden getrouwd met Shelia May Wilson. Zijn ouders waren Horace James Wilson en Minnie M. Tristram. De 22-jarige Trooper Gerald Wilfred Soanes werd geboren op 2 juli 1922 als zoon van Simon en Helen Soanes. Hij werkte eerst als leerling galvaniseerder bij de Hudson Bay mijn en smelterij in Flin Flon, Manitoba voor hij zich op 26 juni 1941 als militair meldde. Hij wilde graag bij de militaire motor-ordonnans.

Bevrijding

In het voorjaar van 1945 waren het overwegend Canadese troepen die na vijf jaar van onderdrukking zorgden voor de bevrijding van Noord- en Oost-Nederland. Het D-squadron maakte vrijdag 6 april 1945 gebruik van de nog in tact zijnde brug in Vroomshoop en bevrijdde in de loop van de voormiddag Den Ham. Vervolgens werden de bossen onder Eerde verkend. Er werd menigmaal slag geleverd met de vijand onder Besthmen waarbij een Staghound verloren ging. Het Regiment zette zijn operaties voort in de richting van de Vechtbrug bij Ommen. Ter hoogte van de voormalige bakkerij van Hengelaar op de Stationsweg te Ommen werd een Staghound, links van voren, door een vijandelijke Pantzerfaust getroffen. Hierbij werden Wilson en zijn radio-operator Soanes dodelijk getroffen. De overige inzittenden van de Staghound, de schutter Trooper D. D. Montgomery raakte gewond en ook de beide overige bemanningsleden bestuurder Trooper John E. Harkins en de boegschutter en tevens tweede bestuurder Trooper H. B. Loker werden door Duitse militairen krijgsgevangen gemaakt, nadat de vijand hen onder zwaar vuur van handvuurwapens had genomen.

De volgende dagen werd de Ommer Vechtbrug geobserveerd door de Manitoba Dragoons. Zondag 8 april had men als het ware Ommen reeds omsingeld en die zondagmorgen vond een treffen plaats door de 5th troop met de vijand tussen Dalfsen en de buurtschap Welsum. Op maandag 9 april 1945 trachtte de 1st troop van het A-squadron van Balkbrug uit Ommen te bereiken. Op de Balkerweg vond een vuurgevecht met de vijand plaats, evenals op dinsdag 10 april 1945, waar de vijand zijn fanatisme toonde. Daarbij werden 5 vijanden gedood, 1 gewond en 20 krijgsgevangenen gemaakt. Op de vroege ochtend van 11 april 1945 kon de Vechtbrug worden genomen en was ook Ommen bevrijd.

“Hun naam leeft eeuwig voort”

De bevrijding van Nederland ten noorden van de grote rivieren heeft in 1945 aan 5515 Canadese militairen het leven gekost. Door de inzet van de toenmalige burgemeester van Holten en het Ministerie van Oorlog werd bewerkstelligd dat een stukje Nederland aan het Canadese Gouvernement werd geschonken om de omgekomen soldaten een passende laatste rustplaats te geven. Nog steeds is de begraafplaats een stukje Canadees grondgebied. Na de oorlog kon men in weilanden, bermen of tuinen witte houten kruisjes zien staan. Deze kruisjes markeerden de plaatsen waar geallieerde soldaten waren gesneuveld en begraven. De Canadese legerleiding kreeg opdracht een geschikte plek te vinden waar de gesneuvelden hun laatste rustplaats zouden krijgen. Dat werd op de Holterberg. De Canadezen militairen die in afwachting waren van repatriëring begonnen spoedig met de inrichting van het terrein. De Commonwealth War Graves Commission nam de architectuur ter hand. Vrachtauto’s reden af en aan om de gesneuvelden op te halen. Na een korte plechtigheid werden ze dan herbegraven. In totaal vonden 1394 gesneuvelden in Holten hun laatste rustplaats. De graven, eerst voorzien van witte houten kruisen, werden later vervangen door de huidige stenen grafstenen. De directe nabestaanden hebben in de jaren veertig en vijftig gekozen teksten op de zerken. Op 5 mei 1948 vond de eerste officiële herdenking plaats, ten teken dat de begraafplaats compleet was. Veel zorg wordt besteed aan de tuin die, wanneer de rododendrons en heide bloeien, vrede ademt.

“De grond waarop deze begraafplaats is gelegen is geschonken door het Nederlandse volk tot een eeuwige rustplaats voor de gesneuvelden van zeemacht, landmacht  en luchtmacht wier nagedachtenis hier wordt geëerd”, luidt de tekst op een ingemetselde steen op de begraafplaats. Bij binnenkomst dienen de bezoekers even stil te houden bij de steen met de tekst “Their name liveth for evermore” of in het Nederlands: “Hun naam leeft eeuwig voort”. Het ereveld ”De Canadese Begraafplaats Holten” op de Holterberg, is één van de indrukwekkendste herinneringen aan de Tweede Wereldoorlog.

Herdenkingsmonument

Aan de muur van het gemeentehuis in Ommen bevindt zich een gebeeldhouwd herdenkingsmonument, ter herinnering aan de strijd voor de vrijheid tegen de onderdrukking in de oorlogsjaren 1940-1945. Hier worden alle uit de gemeente Ommen omgekomen burgers herdacht met hun namen. Het gaat om 71 namen van omgekomen Ommenaren, inclusief de Joodse bevolking uit Ommen en de Joodse leerlingen van de Internationale Quakerschool Eerde. En zij die omgekomen zijn in het voormalig Nederlands Indië en Korea. Verder wordt de Bevrijdingsdag van Ommen levendig gehouden met een ‘Elf april plein’ in het centrum van de stad. Op dit plein bevindt zich aan de muur van een van de winkelpanden ook een gedenkplaat voor de medeburgers Herman van Aalderen en Johannes Makkinga. Op de hoek links van de ingang van het Tinnenfigurenmuseum geeft een koperen plaat aan de muur de plek weer waar op 11 april 1945 de Canadese Black Watch over de brug de kom van Ommen binnen kwam. Verder houdt een maquette aan de muur van het benzinestation aan de Stationsweg de herinnering vast van de twee Canadese soldaten die hier op 6 april 1945 sneuvelden voor de vrijheid van Ommen. De Manitoba rotonde, ter hoogte van de Besthmenermolen aan de Hammerweg/Lemelerweg is een eerbetoon aan het Canadese leger, de XII Manitoba Draagoons.

Terwijl de bevrijding voor Ommen in zicht is sneuvelen twee Canadese soldaten. Op 6 april 1945 worden luitenant George Thomas Wilson en trooper Gerald Wilfred Soanes door een vijandelijke Panzerfaust dodelijk getroffen terwijl ze met hun Staghound, een gepantserde verkenningswagen, op de Stationsweg in Ommen polshoogte komen nemen. Beiden maken deel uit van de XII Manitoba Dragoons.

Bevrijding van Ommen, Brugstraat met links winkel van Dijks en Steen, rechts kaaswinkel van dames Korté met onbekende Canadese soldaat

Canadese tanks op de Markt in Ommen

Canadese soldaten hebben Ommen bevrijd

Foto’s: www.oudommen.nl